Nhà đấu giá Sotheby’s đã trả lại một bộ Đá ngọc thiêng liêng được cho là có liên quan đến xá lợi của Đức Phật cho Ấn Độ, sau khi chịu áp lực ngày càng tăng từ chính phủ Ấn Độ và các nhà lãnh đạo Phật giáo toàn cầu.
Bộ sưu tập đá quý Piprahwa – được các nhà khảo cổ học mô tả là một trong những phát hiện đáng kinh ngạc nhất của thời hiện đại – dự kiến sẽ được đấu giá tại Hồng Kông vào tháng 5. Tuy nhiên, phiên đấu giá đã bị hủy bỏ do sự can thiệp ngoại giao và các mối đe dọa về hành động pháp lý từ Delhi.
Tập đoàn Godrej Industries Group có trụ sở tại Mumbai đã mua lại bộ trang sức này, Sotheby’s cho biết.
Sotheby’s cho biết họ “rất vui mừng” khi tạo điều kiện thuận lợi cho việc trả lại, sau hai tháng đàm phán giữa chủ sở hữu, người mua mới và chính phủ Ấn Độ. Nhà đấu giá cho biết các di vật này sẽ được trưng bày công khai vĩnh viễn tại Ấn Độ.
William Claxton Peppé, một nhà quản lý bất động sản người Anh, đã khai quật bảo tháp và tìm thấy những viên ngọc quý.
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã thông báo về sự trở về này vào tuần trước, gọi đây là “khoảnh khắc tự hào và hân hoan” và là một chiến thắng cho di sản văn hóa của đất nước. Ông cho biết trên X rằng các di vật đã được đưa về nhà sau 127 năm.
Theo trang web của tập đoàn, Godrej Industries Group, đơn vị mua những viên ngọc quý này, phục vụ hơn 1,1 tỷ người tiêu dùng trên toàn thế giới trong các lĩnh vực bao gồm hàng tiêu dùng, bất động sản, nông nghiệp, tài chính và hóa chất. Nhiều sản phẩm của tập đoàn là những thương hiệu quen thuộc ở Ấn Độ.
“Chúng tôi vô cùng vinh dự được đóng góp vào khoảnh khắc lịch sử này. Những viên ngọc Piprahwa không chỉ là hiện vật – chúng là biểu tượng vượt thời gian của hòa bình, lòng trắc ẩn và di sản chung của nhân loại”, Pirojsha Godrej, Phó Chủ tịch Điều hành của Godrej Industries Group, được trích dẫn trong một thông cáo báo chí của chính phủ.
Được khai quật vào năm 1898 bởi nhà quản lý bất động sản người Anh William Claxton Peppé từ một bảo tháp ở Piprahwa, miền bắc Ấn Độ, gần nơi Đức Phật ra đời, kho báu này bao gồm gần 1.800 viên ngọc trai, hồng ngọc, saphia và vàng lá – được chôn cùng với các mảnh xương được xác định bằng một chiếc bình khắc chữ là của chính Đức Phật.
Cuối cùng, Peppé đã trao hầu hết các loại đá quý, xá lợi và hộp đựng thánh tích cho chính quyền thuộc địa Ấn Độ: xá lợi xương được trao cho Vua Xiêm La (Rama V). Năm chiếc bình đựng xá lợi, một chiếc rương đá và hầu hết các xá lợi khác đã được gửi đến Bảo tàng Ấn Độ ở Kolkata – lúc đó là Bảo tàng Hoàng gia Calcutta.
Trong hơn một thế kỷ, phần lớn số trang sức lấp lánh còn lại vẫn được cất giấu trong một bộ sưu tập tư nhân của Anh.
Một bộ 300 viên đá quý do gia đình Peppé nắm giữ đã được trưng bày công khai tại Sotheby’s Hong Kong vào tháng 2 và tháng 5. Trong sáu năm qua, những viên ngọc này đã xuất hiện tại các triển lãm lớn, bao gồm cả Bảo tàng Met năm 2023. Gia đình cũng đã ra mắt một trang web để chia sẻ nghiên cứu của họ.
Các nhà sử học coi xá lợi là di sản chung của dòng họ Sakya của Đức Phật và Phật tử trên toàn thế giới. Các mảnh xương kể từ đó đã được phân phối đến các quốc gia như Thái Lan, Sri Lanka và Myanmar, nơi chúng vẫn là những vật thể được tôn kính.
Những viên ngọc được coi là một trong những phát hiện khảo cổ phi thường nhất mọi thời đại
Việc Sotheby’s dự kiến bán xá lợi Đức Phật tại Hồng Kông đã gây ra những lo ngại rộng rãi về đạo đức, với các học giả và các nhà lãnh đạo Phật giáo đặt câu hỏi liệu các vật thể linh thiêng – đặc biệt là những vật phẩm liên quan đến hài cốt người – có nên được coi là hàng hóa hay không.
Các nhà phê bình đã đặt câu hỏi về thẩm quyền của người bán trong việc đấu giá xá lợi, trong khi những người bảo vệ cho rằng việc bán hàng minh bạch là cách công bằng nhất để chuyển giao quyền giám hộ. Đối với nhiều Phật tử, những món trang sức này là vật không thể tách rời khỏi di vật thiêng liêng và cần được tôn kính chứ không phải để bán.
“Liệu xá lợi của Đức Phật có phải là một loại hàng hóa có thể được coi như một tác phẩm nghệ thuật để bán trên thị trường không?” Naman Ahuja, một nhà sử học nghệ thuật tại Delhi, đã nói với BBC vào tháng Năm. “Và vì chúng không phải là như vậy, làm thế nào người bán được phép bán đấu giá chúng một cách hợp pháp?
“Vì người bán được gọi là ‘người giám hộ’, tôi muốn hỏi – người giám hộ thay mặt ai? Liệu quyền giám hộ có cho phép họ bán những di vật này không?”
Chris Peppé, chắt của William, đã nói với BBC vào tháng 5 rằng gia đình đã xem xét việc hiến tặng di vật, nhưng mọi lựa chọn đều gặp vấn đề và đấu giá dường như là “cách công bằng và minh bạch nhất để chuyển giao những di vật này cho Phật tử”.
Ông nói rằng trong tất cả các tu viện mà ông đã đến thăm, “không có Phật tử nào coi đây là di vật hữu hình”.
“Một vài học giả Phật giáo tại các trường đại học phương Tây gần đây đã đưa ra một logic phức tạp, thách thức thực tế, theo đó chúng có thể được coi là như vậy. Đó là một khái niệm học thuật không được những Phật tử nói chung, những người quen thuộc với các chi tiết của phát hiện này chia sẻ”, ông nói.
Vào ngày 7 tháng 5, Sotheby’s đã hoãn phiên đấu giá các món trang sức sau khi có những báo cáo từ giới truyền thông và những lo ngại từ chính phủ Ấn Độ, với lý do cần phải thảo luận thêm. Một tuần sau, Sotheby’s xác nhận các cuộc đàm phán đang diễn ra với Ấn Độ để tìm ra một giải pháp thỏa đáng cho cả hai bên.
Tuần này, xác nhận việc trả lại các món trang sức, Sotheby’s cho biết họ “biết ơn gia đình Peppé vì đã bảo vệ những món trang sức và đã hợp tác với chúng tôi – và với Chính phủ Ấn Độ – một cách thiện chí để đạt được kết quả lịch sử này”.
